Rau sao nhái: Loại rau rừng Tây Ninh quý giá & giàu dinh dưỡng

Vốn là loài cây mọc hoang dã, rau sao nhái (hoặc rau nhái) chẳng biết tự bao giờ đã trở thành một trong những món đặc sản vang danh của xứ Tây thành. Không những sở hữu hương vị thanh mát, thơm ngon, loại rau rừng quý giá này còn có nhiều công dụng hữu ích đối với sức khỏe con người. Mời bạn theo dõi bài viết để hiểu hơn về loại rau này. 

Rau sao nhái là một trong những loại rau rừng đặc trưng của Tây Ninh
Rau sao nhái – một trong những loại rau rừng đặc trưng của Tây Ninh (Nguồn: Internet)

1. 3 thông tin tổng quan về rau sao nhái

Trước khi đi sâu tìm hiểu những công dụng của rau sao nhái, bài viết sẽ cung cấp đến bạn một số thông tin khái quát về nguồn gốc xuất xứ, đặc điểm sinh học và đặc thù sinh trưởng, phát triển của loài thực vật này.

1.1. Nguồn gốc của rau sao nhái

Dựa trên nghiên cứu của các nhà thực vật học, rau sao nhái xuất phát là loài bản địa của vùng nhiệt nhiệt đới Nam Mỹ, trải dài từ Đông Bắc Mexico đến miền Nam Brazil. Trong quá trình khai phá thuộc địa và xúc tiến hàng hải vào thế kỷ XVIII, người Tây Ban Nha đã vận chuyển rau sao nhái từ Nam Mỹ đến Philippines và các nước lân cận.

Hiện nay, rau sao nhái mọc tự nhiên hoặc được trồng tại Tây Ấn và nhiều quốc gia Đông Nam Á như Philippines, Indonesia, Malaysia, Việt Nam… Đặc biệt, người dân Indonesia và Malaysia lần lượt gọi rau sao nhái là “kenikir” và “ulam raja” với hàm nghĩa “vua của các loại rau” vì giá trị dinh dưỡng và tác dụng y học ẩn chứa trong loại rau này.

Rau sao nhái là món salad khai vị phổ biến tại các nhà hàng Indonesia và Malaysia
Rau sao nhái là món salad khai vị phổ biến tại các nhà hàng Indonesia và Malaysia (Nguồn: Internet)

1.2. Đặc điểm sinh học của rau sao nhái

Sao nhái (còn gọi là cúc chuồn) là loài thực vật thân thảo thuộc chi Cúc Tây, bao gồm ba phân nhánh chính: sao nhái hồng (Cosmos caudatus), sao nhái tím (Cosmos bipinnatus) và sao nhái vàng (Cosmos sulphureus). Trong đó, loại rau rừng đặc sản thuộc phân nhánh sao nhái hồng với hàm lượng dinh dưỡng vượt trội hơn so với hai loại còn lại.

(*) Lưu ý: Bài viết chỉ tập trung phân tích loài sao nhái hồng Cosmos caudatus đặc trưng của vùng đất Tây Ninh.

Sao nhái bao gồm ba phân nhánh chính
Thứ tự từ trái qua phải lần lượt là sao nhái hồng, tím và vàng (Nguồn: Internet)

Khi đi qua những đồng cỏ dại, bạn có thể dễ dàng nhận biết rau sao nhái thông qua một số đặc điểm sinh học nổi bật. Chiều cao của cây dao động từ 30cm đến 2m, có cây cao đến 3m. Thân cây thẳng đứng, mọc thành bụi và có màu xanh nhạt ánh tía.

Điểm thu hút của cây rau sao nhái nằm ở phần lá, cụ thể, lá sao nhái có dạng kép ba lần, so le với nhau tựa như hình dạng của những ngọn giáo, trong khi cuống lá phát triển thành bẹ với chiều dài từ 10 đến 20cm. Hoa của cây có màu hồng phớt xinh xắn, mọc đơn độc hoặc tạo thành từng cụm ở phần đỉnh. Mỗi hoa chia thành tám cánh duyên dáng với nhụy hoa màu vàng ở trung tâm.

Cây rau sao nhái mọc thành bụi và có thể cao đến 3m
Rau sao nhái mọc thành bụi um tùm và có thể cao đến 3m (Nguồn: Internet)
Lá sao nhái có hình dạng ngọn giáo, thân cây ánh tía
Lá của rau sao nhái có hình dạng ngọn giáo, thân cây ánh tía (Nguồn: Internet)
Cận cảnh màu hoa của rau sao nhái
Cận cảnh màu hoa đặc trưng của rau sao nhái (Nguồn: Internet)

1.3. Đặc điểm sinh trưởng & phát triển

Rau sao nhái là loài cây hàng năm, sinh trưởng ở vùng nhiệt đới nóng ẩm – nơi có lượng mưa phân bố đều quanh năm. Loài thực vật này chủ yếu mọc hoang dã ở các bờ sông, kênh, rạch hoặc những vườn đất ẩm ướt trong nhà hoặc nương rẫy. Ở Việt Nam, rau sao nhái thường được tìm thấy ở tỉnh Tây Ninh và vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh khí hậu mang đặc trưng của vùng nhiệt đới cận xích đạo, Tây Ninh còn sở hữu vùng thổ nhưỡng tương đối màu mỡ, hàm lượng chất hữu cơ cao và khả năng thoát nước tốt. Có thể nói, thiên nhiên đã ban tặng cho mảnh đất này những điều kiện thuận lợi để thúc đẩy sự sinh sôi của loại rau sao nhái. Đặc biệt, cây sẽ phát triển mạnh mẽ vào mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 hằng năm.

2. Rau sao nhái có tác dụng gì? 6 công dụng bạn nên biết

Nhiều nghiên cứu khoa học chính thống đã chỉ ra những tác dụng thần kỳ của loại rau sao nhái trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh tật. Cụ thể:

Công dụng 

Giải thích cơ chế 

Tăng cường thị lực – Ngừa mỏi mắt

Nghiên cứu trên Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine năm 2012 cho biết lá của rau sao nhái chứa hàm lượng cao vitamin A – vi chất cần thiết để tạo ra các sắc tố võng mạc, giúp mắt người nhìn rõ trong điều kiện ánh sáng yếu.

Ngừa nguy cơ loãng xương 

Cũng theo nghiên cứu trên, dịch chiết của rau sao nhái có khả năng tăng lượng estrogen – chất bảo vệ tự nhiên giúp duy trì mật độ xương, ngăn ngừa nguy cơ loãng xương ở người cao tuổi, đặc biệt là ở phụ nữ đã qua thời kỳ mãn kinh.

Củng cố hệ miễn dịch 

Nghiên cứu trên Global Journal of Pharmacology năm 2014 cho thấy rau sao nhái có khả năng ức chế hoạt động của một số loài vi khuẩn có hại, từ đó bảo vệ hệ miễn dịch của con người và hỗ trợ điều trị các bệnh như cảm cúm, ho khan.

Hỗ trợ làm đẹp da – Chống lão hóa 

Nghiên cứu trên Iranian Journal of Science and Technology năm 2016 dẫn chứng rằng rau sao nhái chứa hơn 20 hoạt chất chống oxy hóa, chỉ trong 100g lá cây đã chứa 2400mg vitamin C – vi chất giúp cải thiện các đốm đen, tàn nhang và bảo vệ da dưới tác động của tia cực tím.

Ngăn ngừa bệnh đái tháo đường 

Nghiên cứu trên International Journal of Food Properties năm 2012 chỉ ra đây là loại rau có chứa polyphenol giúp cải thiện tình trạng kháng insulin và giảm độ nhạy cảm ở những bệnh nhân đái tháo đường loại 2.

Bổ máu – điều hòa huyết áp 

Rau sao nhái được xem là bài thuốc dân gian thanh lọc máu tại miền Đông Indonesia. Nghiên cứu trên Journal of Research in Medical Sciences năm 2015 cũng chứng minh loại rau này có tác dụng lợi tiểu, giảm cung lượng tim, từ đó điều hòa huyết áp về mức ổn định.

3. Gợi ý 5 cách chế biến & thưởng thức rau sao nhái

Nhằm phát huy lợi ích phong phú của rau sao nhái, người dân địa phương đã đưa loại rau này vào văn hóa ẩm thực dân dã vùng miền. Phần lá sao nhái non mềm có hương thơm xoài thoang thoảng, khi ăn sống tạo nên vị ngọt thanh và đọng lại chút nhẫn ở vòm họng. Phần lá già tuy vẫn có thể ăn sống nhưng mang vị đắng rõ ràng hơn. Chỉ cần kết hợp với các phương thức chế biến sau đây, bạn đã có thể thưởng thức trọn vẹn vị ngon của loại rau đặc sản này.

3.1. Chấm ăn sống cùng những món kho

Rau sao nhái nói riêng và các loại rau rừng nói chung thường được ưu tiên ăn sống để giữ các dưỡng chất sẵn có như vitamin A, vitamin C, polyphenol… Vị ngọt ngọt, chua chua xen lẫn chút chát nhẹ của rau cân bằng hài hòa với vị mặn nồng với các món kho như thịt kho quẹt, cá kho tộ, gà kho sả… trên mâm cơm gia đình hằng ngày.

Rau sao nhái chấm cùng món kho mang đến hương vị tuyệt hảo
Rau sao nhái chấm cùng món kho tạo nên hương vị tuyệt hảo (Nguồn: Internet)

Theo kinh nghiệm, bạn nên chọn lựa những bó rau sao nhái tươi non, có màu xanh nhạt mơn mởn và rửa sạch bùn đất bám dính. Món kho ngon cần được nêm nếm gia vị đậm đà, nước màu cánh gián sóng sánh thơm mùi tiêu, hành, gừng, sả… Nếu là tín đồ mê cay, bạn có thể cắt thêm vài lát ớt chỉ thiên để gia tăng hương vị cho món chấm.

Khi ăn, bạn chỉ cần cho rau vào bát cơm trắng nóng hổi, rưới một chút nước kho mặn nồng hoặc đơn giản chấm trực tiếp vào nồi thịt/cá kho hấp dẫn. Cách thưởng thức rau bình dị, mộc mạc, gợi lại cảm xúc thân quen về vùng thôn quê Nam Bộ chân chất.

3.2. Ăn kèm rau sao nhái với các món cuốn

Món cuốn ăn cùng rau tươi, đặc biệt là rau sao nhái mang lại hương vị thanh thuần, mát mẻ. Trong đó, bánh xèo và bánh tráng thịt luộc rau sao nhái là hai món cuốn đặc sản nổi tiếng của tỉnh Tây Ninh.

Bánh xèo miền Nam giòn rụm với phần nhân đẫy đà gồm thịt ba chỉ, tôm sú, củ sắn (củ đậu), nấm, giá đỗ… thơm mùi nước cốt dừa thoang thoảng. Mặc dù là món chiên xào nhưng bánh xèo đã bớt đi phần nào cảm giác ngấy mỡ đặc trưng khi kết hợp cùng các loại rau rừng tươi mát như rau sao nhái, lá quế vị, đọt cóc non, lá lộc vừng…. Hơn hết, vị chua ngọt và hương xoài dịu nhẹ của rau sao nhái giúp trải nghiệm món ngon thêm phần thú vị.

Cận cảnh món bánh xèo rau rừng hấp dẫn
Bánh xèo rau rừng là món ăn đặc sản của Tây Ninh (Nguồn: Internet)

Bánh xèo ngon nhất khi cuốn cùng thật nhiều loại rau, do đó, bạn chỉ nên ăn kèm cùng một lượng rau sao nhái vừa phải để vị chát của rau không quá nồng, lấn át các loại rau xanh khác. Màu vàng giòn của bánh xèo hòa vào sắc xanh mát của rau và thấm đẫm trong nước mắm chua ngọt đã làm say đắm bao thực khách.

Tham khảo một số địa chỉ thưởng thức bánh xèo rau rừng Tây Ninh sau đây:

  • Nhà hàng buffet Vân Sơn: tọa lạc trên đỉnh núi Bà Đen, xã Thạnh Tân, TP. Tây Ninh (thực đơn gồm bánh xèo và hơn 80 món ăn từ Á sang Âu).

  • Quán ăn Ngọc Sương: 36 Phạm Tung, P.3, TP. Tây Ninh.

  • Bánh xèo – bánh khọt bà Tám: 54 Châu Văn Liêm, TX. Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh.

  • Bánh xèo Mít Một: 50 Ba Mươi Tháng Tư, xã Hiệp Tân, TX. Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh.

Quầy bánh xèo rau rừng tại Nhà hàng buffet Vân Sơn
Quầy bánh xèo rau rừng tại Nhà hàng buffet Vân Sơn

Bên cạnh bánh xèo, bánh tráng thịt luộc cuốn rau sao nhái cũng gây thương nhớ cho nhiều tín đồ đam mê ẩm thực. Để thưởng thức ngon nhất, bạn nên chọn bánh tráng phơi sương dẻo dai, thịt ba chỉ với tỷ lệ nạc mỡ hài hòa và nhiều loại rau sống đa dạng. Trong đó, rau sao nhái sẽ góp phần nâng tầm món ăn với hương vị chua, ngọt, chát vừa phải.

Món bánh tráng thịt luộc cuốn rau sao nhái
Bánh tráng thịt luộc cuốn rau sao nhái dễ dàng chinh phục thực khách khó tính nhất (Nguồn: Internet)

Dưới đây là một số quán bánh tráng thịt luộc được đánh giá cao tại Tây Ninh:

  • Quán ăn Vườn Tràm: Trần Hưng Đạo, P.3, TP. Tây Ninh.

  • Quán nhậu Bằng Lăng: 118 Nguyễn Chí Thanh, P.3, TP. Tây Ninh.

  • Quán Cây Lý: xã Trường Hòa, TX. Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh.

  • Quán Năm Hồng: 39 QL22, TX. Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh.

Ngoài ra, bạn cũng có thể cuốn rau sao nhái với nem nướng, thịt nướng, bò lá lốt… với hương vị hấp dẫn không hề kém cạnh.

3.3. Nhúng lẩu

Ngoài ăn sống, rau sao nhái thường được nhúng trong các món lẩu truyền thống như lẩu mắm, lẩu hải sản, lẩu bắp bò… Nhờ vậy, các gia vị lẩu đã làm giảm đi độ nhẫn đắng đặc trưng của rau sao nhái, giúp thức quà này tiếp cận với nhiều đối tượng thực khách hơn. Theo kinh nghiệm, các loại lẩu mắm miền Tây như mắm cá linh, cá chốt, cá sặc… rất thích hợp để nhúng kèm các loại rau mọc ven nguồn nước như rau sao nhái.

Món rau sao nhái nhúng lẩu mắm
Rau sao nhái nhúng lẩu mắm vừa thơm ngon, vừa bổ dưỡng (Nguồn: Internet)

Khi thưởng thức, bạn chỉ cần đợi đến khi nước lẩu sôi bùng lên và cho một lượng rau sao nhái vừa ăn vào nồi. Sau khoảng từ một đến hai phút khi rau vừa chín tới, bạn nên gắp ngay ra bát dùng để tránh rau bị quá mềm nhũn và mất đi độ tươi xanh. Ngoài ra, bạn có thể ăn kèm lẩu với bún, miến, mì, phở… tùy theo sở thích cá nhân.

3.4. Trộn gỏi

Gỏi (còn gọi là nộm) là một trong những món khai vị tươi mát được rất nhiều người Việt Nam ưa chuộng. Mặc dù đây là món ăn đơn giản nhưng người chế biến gỏi phải biết kết hợp tinh tế các loại nguyên liệu và gia vị phù hợp với nhau. Thay vì xoài bào, cóc bào, bắp chuối, khế xanh… bạn có thể sử dụng rau sao nhái để tạo độ chua thanh cho món ăn này. “Vua của các loại rau” thường được dùng trong các món gỏi ếch, gỏi tai heo hoặc gỏi bò tơ bóp thấu nổi tiếng của tỉnh Tây Ninh.

Món gỏi ếch rau rừng vô cùng bắt mắt
Món gỏi ếch rau rừng có hình thức bắt mắt (Nguồn: Internet)

Thịt bò tơ Tây Ninh săn chắc, hầu như không có mỡ được luộc chín vừa tới để giữ được chất ngọt tự nhiên và phảng phất hương sữa dịu nhẹ. Sau đó, bò tơ được trộn và bóp đều cùng rau sao nhái, hành tây, dưa leo, củ cải đỏ và các gia vị vừa ăn, cuối cùng rắc thêm một lớp hành phi và đậu phộng giòn. Món gỏi này vừa có độ chua ngọt kích thích cảm giác thèm ăn, vừa cung cấp đầy đủ chất xơ cần thiết cho cơ thể.

Rau sao nhái trong món gỏi bò tơ
Rau sao nhái tạo nên hương vị đặc biệt cho gỏi bò tơ (Nguồn: Internet)

3.5. Xào tỏi hoặc các loại thịt

Bạn cũng có thể bổ sung món rau sao nhái xào tỏi hoặc xào cùng các loại thịt như thịt heo, thịt bò, lòng gà… vào thực đơn gia đình, vừa làm phong phú hương vị, vừa bổ sung nhiều dưỡng chất có lợi cho hệ miễn dịch. Chỉ với những thao tác đảo rau, tỏi, dầu trên chảo nóng cùng các gia vị muối, đường, bột ngọt (mì chính), bạn đã có một món rau xào thơm ngon, lạ miệng. Mặt khác, bạn lưu ý không xào rau quá lâu vì dễ khiến các vitamin bị bão hòa do môi trường nhiệt độ cao.

Món rau sao nhái xào tỏi
Rau sao nhái xào tỏi đơn giản cho bữa ăn hằng ngày (Nguồn: Internet)

Ngoài ra, người dân Tây Ninh còn kết hợp xào rau sao nhái với đặc sản vùng miền trứ danh khác như bò tơ, thằn lằn núi, ốc núi Bà Đen – nguyên liệu tươi ngon bậc nhất do chính thiên nhiên trù phú ban tặng. Bò tơ mềm mại, thằn lằn ngọt béo, ốc núi dai giòn càng khiến vị thanh mát của rau sao nhái trở nên nổi bật.

Các món ăn cùng rau sao nhái
Rau sao nhái có thể xào cùng các thức quà đặc trưng khác của Tây Ninh (Nguồn: Internet)

4. Mức giá tham khảo rau sao nhái tươi & hạt giống rau

Theo khảo sát trên các sàn thương mại điện tử, rau sao nhái tươi thường được bán với giá dao động từ 40.000 đến 50.000 VNĐ/kg nhưng số lượng khá ít và không dễ mua. Trên hết, thời gian vận chuyển kéo dài sẽ khiến cho chất lượng rau không còn đảm bảo tươi xanh. Do vậy, nếu có dịp ghé thăm Tây Ninh, bạn nên trực tiếp mua rau sao nhái tại các chợ nông sản địa phương như chợ Long Hoa, chợ đêm Tây Ninh, chợ Dương Minh Châu… hoặc các gánh hàng rong nhỏ ven đường.

Rau rừng có mặt ở hầu hết các khu chợ lớn tại tỉnh Tây Ninh
Rau rừng có mặt ở hầu hết các khu chợ lớn tại tỉnh Tây Ninh (Nguồn: Internet)

Ngoài ra, bạn cũng có thể mua hạt giống rau sao nhái để tự trồng tại nhà với giá dao động từ 20.000 đến 30.000 VNĐ/túi (khoảng 20 – 30 hạt). Từ đặc điểm sinh trưởng và phát triển có thể thấy, rau sao nhái phù hợp với môi trường khí hậu Việt Nam và chịu được sự khắc nghiệt của thời tiết. Tuy nhiên, bạn cần tưới nước thường xuyên cho cây vì rau sao nhái ưa thích môi trường ẩm ướt như sông, suối, ao, hồ…

Rau sao nhái có thể trồng tại nhà
Rau sao nhái dễ chăm sóc nên có thể trồng tại nhà (Nguồn: Internet)

Theo chia sẻ của người bán hạt giống, rau sao nhái sinh trưởng khá nhanh. Chỉ trong vòng 5 đến 7 ngày kể từ khi gieo hạt, cây đã bắt đầu nảy mầm và sau 30 đến 40 ngày phát triển, bạn đã có thể thu hoạch được.

5. 4 lưu ý khi mua & thưởng thức rau sao nhái

Khi mua và thưởng thức rau sao nhái, bạn nên lưu ý một số vấn đề sau đây để vừa trải nghiệm món ăn hoàn hảo, vừa đảm bảo an toàn cho sức khỏe cho bản thân:

  • Lựa chọn rau sao nhái tươi ngon: Khi chọn mua rau sao nhái, bạn nên chọn những bó rau có màu xanh mướt tự nhiên, phần lá không bị dập nát và mang hương xoài nhè nhẹ. Đặc biệt, trường hợp phần cuống lá bị thâm nhũn có thể chứng tỏ rau đã để lâu ngày và mất đi nhiều dưỡng chất vốn có.

  • Bảo quản rau sao nhái đúng cách: Rau sao nhái nên được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh để giữ được độ tươi ngon. Bạn nên bọc kín rau trong túi ni lông hoặc các hộp nhựa để ngăn rau bị mất nước và tiếp xúc với những loại thực phẩm khác. Ngoài ra, bạn chỉ nên bảo quản rau sao nhái trong tủ lạnh từ 4 đến 5 ngày vì vitamin và nhiều khoáng chất sẽ dần hao hụt theo thời gian.

  • Không ăn quá nhiều rau: Rau sao nhái là loài thực vật có tính hàn, nếu hấp thụ quá nhiều có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa với những người có cơ địa yếu. Theo nghiên cứu, bạn chỉ nên ăn khoảng 300 – 400g rau sao nhái mỗi ngày và cần kết hợp với nhiều loại thực phẩm khác để cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể như đạm, tinh bột, chất béo…

  • Rửa sạch rau sao nhái trước khi ăn: Lá rau sao nhái khá nhỏ và chia thành nhiều nhánh nên rất dễ bám bụi đất ở gân lá. Vì vậy, bạn nên rửa sạch rau qua nước muối hoặc nước rửa rau chuyên dụng để đảm bảo an toàn vệ sinh trước khi chế biến món ăn.

Hy vọng những thông tin hữu ích trên đây đã giúp bạn hiểu hơn về rau sao nhái – sản vật đặc trưng của Tây Ninh vừa thơm ngon, vừa bổ dưỡng; đồng thời đưa ra lời giải đáp cho thắc mắc lá sao nhái ăn được không. Nếu có dịp ghé thăm nơi đây, đừng quên bổ sung loại rau rừng quý giá này vào kế hoạch du lịch của bạn. Ngoài ra, thiên đường ẩm thực Tây Ninh còn rất nhiều món ăn ngon phong phú, đa dạng khác đang chờ bạn khám phá!

Tham khảo bài viết sau đây để tìm hiểu các món đặc sản khác tại Tây Ninh: Ăn gì ở Tây Ninh? TOP 28 món đừng bỏ lỡ khi đến vùng đất Thánh.

:

Other News